“เม็ดมะม่วงหิมพานต์ ควีน” ที่ถูกพูดถึงว่าเป็นนวัตกรรมพลังงานสะอาด ยกระดับบรรจุภัณฑ์ใหม่มาตรฐานสินค้า SMEs ยั่งยืน ของบ้านหาดไก่ต้อย อำเภอท่าปลา จังหวัดอุตรดิตถ์ คือหนึ่งในตัวอย่างความสำเร็จของ SMEs ที่เริ่มต้นจากความไม่ยอมแพ้ของคนธรรมดา และเติบโตมาเป็นสินค้าระดับประเทศที่สร้างงาน สร้างรายได้ และสร้างโอกาสให้คนในพื้นที่อย่างยั่งยืน
จากหมู่บ้านแห้งแล้ง สู่จุดเริ่มต้นของวิสาหกิจชุมชน
ย้อนกลับไปหลายสิบปีก่อน บ้านหาดไก่ต้อยเป็นพื้นที่ลูกรังที่ขาดน้ำทำเกษตรได้ยาก แม้ชาวบ้านจะปลูกมะม่วงหิมพานต์ตามที่รัฐส่งเสริม แต่เมื่อได้ผลผลิตกลับไม่มีใครรู้วิธีแปรรูป หลายคนตัดสินใจโค่นทิ้ง เพราะเชื่อว่า “ปลูกไปก็ขายไม่ได้”
แต่คู่สองตายาย-ตาบุญ และยายบุญ ปิสา กลับไม่ยอมแพ้ สองตายายทดลองแกะเมล็ดทีละเม็ดด้วยมือ จากการแช่น้ำ ต้ม และใช้มีดบิ่นเล็ก ๆ ค่อย ๆ แกะออก จนพบว่า มะม่วงหิมพานต์ มีรสชาติที่ไม่เหมือนที่อื่นๆคือ หวาน มัน เนื้อแน่นและ จุดเล็ก ๆ นี้ ก็ได้กลายเป็นประกายแรกที่ทำให้ชาวบ้านกลับมามองเห็นคุณค่าของผลผลิตในพื้นที่อีกครั้ง
จาก “แรงใจของสองตายาย” ขยายเป็นการรวมกลุ่มของคนทั้งหมู่บ้าน และพัฒนาเป็น “วิสาหกิจชุมชนกลุ่มส่งเสริมอาชีพบ้านหาดไก่ต้อย” ที่มี นางวันทรา ผ่านคำ (ป้าแอ๊ด) เข้ามารับบทนำในการบริหารและเป็นประธานกลุ่มฯ ยกระดับสินค้าให้กลายเป็นอาชีพสร้างงาน-สร้างรายได้ให้คนทั้งตำบลอย่างเป็นรูปธรรม
กระบวนการผลิตที่พิถีพิถันจากมือชุมชน
ภายใต้การบริหารของป้าแอ๊ดวิสาหกิจชุมชนกลุ่มส่งเสริมอาชีพบ้านหาดไก่ต้อย ได้สร้างกระบวนการผลิตที่เข้มแข็ง ตั้งแต่ต้นน้ำถึงปลายน้ำ ได้แก่
- การเก็บคัดเมล็ดคุณภาพจากสวนในพื้นที่
- ขั้นตอนแช่ ต้ม และกะเทาะเมล็ดที่ยังคงความพิถีพิถันแบบดั้งเดิม
- การอบ ปรุงรส และบรรจุภัณฑ์
จนเกิดเป็นผลิตภัณฑ์หลากหลายทั้งแบบดิบ อบเกลือ อบรส ต้มยำ ปาปริก้า โนริ บาบีคิว ไปจนถึงคุกกี้ น้ำมะม่วงหิมพานต์ และน้ำนมเม็ดมะม่วงหิมพานต์ ที่ได้รับความนิยมอย่างสูงในตลาดชุมชนและตลาดออนไลน์
ทั้งนี้การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทยหรือ กฟผ. เข้ามายกระดับ จากสินค้าชุมชนสู่ผลิตภัณฑ์คุณภาพขายได้จริง
การเติบโตอย่างก้าวกระโดดเกิดขึ้นเมื่อ กฟผ. ได้เข้ามาให้การสนับสนุน ทั้งในด้าน
- การออกแบบบรรจุภัณฑ์ใหม่ ให้สวยงาม ทันสมัย น่าเชื่อถือ
- การตรวจคุณค่าทางโภชนาการ เพื่อสร้างมาตรฐานสินค้า
- การประชาสัมพันธ์และทำตลาดให้เป็นที่รู้จักในวงกว้าง
การสนับสนุนเหล่านี้ทำให้ชุมชนสามารถขายสินค้าได้ทั้งในจังหวัดและทั่วประเทศ ภายใต้ชื่อใหม่ที่สื่อถึงอัตลักษณ์พื้นที่ว่า “เม็ดมะม่วงหิมพานต์ ควีน” ซึ่งมาจากชื่อเขื่อนสิริกิติ์ “เขื่อนของราชินี” หรือ “Queen” นั่นเอง
ผลลัพธ์คือรายได้หมุนเวียนในชุมชนเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง เกิดงาน เกิดอาชีพ และทำให้ครอบครัวกว่า 40 ครัวเรือนมีรายได้มั่นคงจากการแปรรูปผลผลิตท้องถิ่นแทนการทำเกษตรเพียงอย่างเดียว
การสนับสนุนด้านพลังงาน ทำให้การผลิตยั่งยืนยิ่งขึ้น
อีกหนึ่งก้าวสำคัญที่ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการผลิต คือการที่ชุมชนได้รับ ตู้อบพลังงานแสงอาทิตย์ จากโครงการของกระทรวงพลังงาน ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของนโยบาย Quick Big Win ที่ผลักดันให้ชุมชนลดใช้พลังงานฟอสซิลและเปลี่ยนมาใช้เทคโนโลยีพลังงานสะอาดแทนตู้อบพลังงานแสงอาทิตย์ช่วยให้ชุมชน
- ลดต้นทุน
- ลดควันพิษจากการใช้ฟืนหรือเตาแก๊ส
- ลดการปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์
- เพิ่มความสะดวกและมาตรฐานในการผลิต
ผลิตภัณฑ์จึงได้รับตราสัญลักษณ์ “ผลิตภัณฑ์ชุมชน ลดใช้พลังงาน” จากกระทรวงพลังงาน ซึ่งเป็นการรับรองว่าเป็นสินค้าที่ใส่ใจสิ่งแวดล้อมและผลิตอย่างยั่งยืน
SMEs ชุมชนตัวอย่าง ที่สร้างความยั่งยืนทั้งเศรษฐกิจและสิ่งแวดล้อม “เม็ดมะม่วงหิมพานต์ ควีน” สะท้อนให้เห็นว่า เมื่อชุมชนมีความร่วมมือ มีผู้นำที่แข็งแรง ตลอดจนได้รับการหนุนเสริมจากภาคเอกชนและหน่วยงานรัฐอย่างเหมาะสม
ก็สามารถพลิกพื้นที่แห้งแล้ง ให้กลายเป็นแหล่งสร้างงาน สร้างรายได้ และสร้างความภูมิใจของคนในท้องถิ่นได้อย่างแท้จริง พร้อมก้าวสู่การเป็น SMEs ชุมชนที่เติบโตอย่างยั่งยืน ทั้งในมิติของเศรษฐกิจและสิ่งแวดล้อม
