ทีดีอาร์ไอ–สศอ. เปิดผลศึกษา 3 อุตสาหกรรมไทยในกรอบความร่วมมือ IPEF

วันที่ 27 ตุลาคม สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (ทีดีอาร์ไอ) ร่วมกับสำนักงานเศรษฐกิจอุตสาหกรรม กระทรวงอุตสาหกรรม จัดงานสัมมนาเผยแพร่ผลการศึกษา: “โครงการส่งเสริมและเพิ่มขีดความสามารถห่วงโซ่อุปทาน (Supply Chains) ที่เข้มแข็งในสาขาและสินค้าอุตสาหกรรมในภูมิภาคอินโด-แปซิฟิก” ที่โรงแรมอวานี รัชดา กรุงเทพฯ

นายศุภกิจ บุญศิริ

ภายในงานเริ่มด้วยการกล่าวเปิดการสัมมนาโดยนายศุภกิจ บุญศิริ ผู้อำนวยการสำนักงานเศรษฐกิจอุตสาหกรรม ก่อนเข้าสู่การปาฐกถาพิเศษหัวข้อ “Supply Chains and IPEF: A Political Economy of Industrial Development” โดยดร.ณรงค์ชัย อัครเศรณี อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ ซึ่งนำเสนอมุมมองด้านเศรษฐศาสตร์การเมืองของการพัฒนาอุตสาหกรรม และบทบาทของความร่วมมือระหว่างประเทศต่อการสร้างห่วงโซ่อุปทานที่เข้มแข็ง

ดร.ณรงค์ชัย อัครเศรณี

คณะผู้วิจัยทีดีอาร์ไอ นำเสนอผลการศึกษา “โครงการส่งเสริมและเพิ่มขีดความสามารถห่วงโซ่อุปทาน (Supply Chains) ที่เข้มแข็งในสาขา และสินค้าอุตสาหกรรมในภูมิภาคอินโด-แปซิฟิก” โดยระบุว่า ความตึงเครียดทางภูมิรัฐศาสตร์ การเปลี่ยนแปลงนโยบายการค้าและการลงทุน และความก้าวหน้าทางเทคโนโลยี ทำให้ห่วงโซ่อุปทานโลกมีความซับซ้อนและไม่แน่นอนมากขึ้น ไทยจึงจำเป็นต้องเสริมความเข้มแข็งของภาคอุตสาหกรรมและพัฒนาห่วงโซ่อุปทานให้พร้อมรับมือกับความเปลี่ยนแปลง โดยกรอบความร่วมมือทางเศรษฐกิจอินโด-แปซิฟิกเพื่อความเจริญรุ่งเรือง (IPEF) เสาหลักที่ 2 ด้านห่วงโซ่อุปทาน เป็นกลไกสำคัญที่ไทยสามารถใช้ประโยชน์ได้ แต่จำเป็นต้องระบุสินค้าสำคัญและจุดเปราะบางของห่วงโซ่อุปทานให้ชัดเจน พร้อมเลือกพัฒนากิจกรรมการผลิตที่ประเทศมีศักยภาพสร้างมูลค่าเพิ่ม และใช้ความร่วมมือระหว่างประเทศเพื่อลดความเสี่ยงจากการพึ่งพาแหล่งจัดหาหรือเทคโนโลยีที่มีข้อจำกัด

โดยคณะผู้วิจัยได้ศึกษาวิเคราะห์อุตสาหกรรม 3 สาขา ได้แก่ ยานยนต์และชิ้นส่วนสมัยใหม่ เทคโนโลยีขั้นสูง และอาหารแห่งอนาคต ซึ่งเชื่อมโยงทั้งฐานการผลิตเดิมของไทยและอุตสาหกรรมเป้าหมายในอนาคต รวมถึงสินค้าที่มีความสำคัญต่อความมั่นคงทางเศรษฐกิจและการพัฒนาเทคโนโลยีของประเทศ โดยพบว่าแต่ละสาขามีโอกาสและข้อจำกัดที่แตกต่างกัน จึงไม่ควรใช้แนวทางพัฒนาแบบเดียวกันทั้งหมด

ยานยนต์และชิ้นส่วนสมัยใหม่: ต่อยอดฐานเดิม สู่เทคโนโลยีใหม่

ไทยมีฐานการผลิตยานยนต์และเครือข่ายผู้ผลิตชิ้นส่วนที่พัฒนามาอย่างต่อเนื่อง แต่การเปลี่ยนผ่านสู่ยานยนต์ไฟฟ้า แบตเตอรี่ มอเตอร์ขับเคลื่อน และชิ้นส่วนที่เกี่ยวข้อง ทำให้ผู้ประกอบการต้องปรับตัว ขณะที่ข้อจำกัดด้านเทคโนโลยี การลงทุน และการเข้าถึงวัตถุดิบหรือชิ้นส่วนสำคัญ อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการผลิต แนวทางสำคัญคือการยกระดับผู้ประกอบการไทยไปสู่กิจกรรมที่มีมูลค่าเพิ่มสูงขึ้น เช่น การผลิตชิ้นส่วนมอเตอร์ การพัฒนาความสามารถด้านแบตเตอรี่ โดยไม่จำเป็นต้องสร้างห่วงโซ่อุปทานทุกขั้นตอนภายในประเทศ แต่ควรเลือกกิจกรรมที่สอดคล้องกับศักยภาพของไทย พร้อมกระจายแหล่งจัดหาและใช้ความร่วมมือกับประเทศสมาชิก IPEF เพื่อเข้าถึงเทคโนโลยี วัตถุดิบ มาตรฐาน และตลาดใหม่

เทคโนโลยีขั้นสูง: ไม่ใช่แค่เพิ่มกำลังผลิต แต่ต้องแข่งขันได้ในระยะยาว

อุตสาหกรรมกลุ่มนี้มีความสำคัญต่อเศรษฐกิจดิจิทัล อุตสาหกรรมอิเล็กทรอนิกส์สมัยใหม่ และการเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาด แต่มีโครงสร้างห่วงโซ่อุปทานที่ซับซ้อนและต้องพึ่งพาความเชี่ยวชาญเฉพาะด้านจากหลายประเทศทั้งด้านวัตถุดิบ การออกแบบ เครื่องจักร และการผลิตขั้นต้น หากเกิดข้อจำกัดทางการค้าหรือเทคโนโลยี ก็อาจทำให้การผลิตหยุดชะงักได้

ข้อเสนอเชิงนโยบายจึงควรให้ความสำคัญกับการระบุจุดเสี่ยงที่อาจทำให้ห่วงโซ่อุปทานหยุดชะงัก เลือกต่อยอดกิจกรรมที่ไทยมีศักยภาพ ยกระดับทักษะแรงงานและการวิจัยพัฒนา ตลอดจนร่วมมือด้านเทคโนโลยีและการลงทุนกับประเทศที่มีความเชี่ยวชาญ โดยคำนึงถึงความสามารถในการแข่งขันและความยั่งยืนของการลงทุน ไม่ใช่มุ่งเพิ่มกำลังการผลิตเพียงอย่างเดียว

อาหารแห่งอนาคต: เพิ่มมูลค่าด้วยนวัตกรรมและมาตรฐาน

ผลการศึกษาพบว่า ไทยมีโอกาสต่อยอดฐานการผลิตอาหารและวัตถุดิบทางการเกษตร ไปสู่ผลิตภัณฑ์มูลค่าเพิ่มสูง เช่น อาหารฟังก์ชัน (เช่นอาหารเสริม อาหารเพื่อสุขภาพ) และวัตถุดิบฟังก์ชัน  รวมถึงอาหารโปรตีนทางเลือก อย่างไรก็ตาม การแข่งขันต้องอาศัยการวิจัยและพัฒนา การปรับปรุงผลิตภัณฑ์ การยกระดับมาตรฐาน และการขยายตลาด ไม่ใช่เพียงเพิ่มปริมาณการผลิต

สำหรับอาหารฮาลาล ควรบริหารจัดการห่วงโซ่อุปทานร่วมในระดับภูมิภาคเพื่อระบุจุดคอขวดและความเปราะบางของวัตถุดิบ ให้สอดคล้องกับหลักฮาลาลตลอดกระบวนการ ตั้งแต่วัตถุดิบ การผลิต การแปรรูป การจัดเก็บ และการขนส่ง ไปจนถึงผู้บริโภค

ใช้ IPEF สร้างความร่วมมือ ลดจุดเปราะบางของไทย ยกระดับขีดความสามารถผู้ประกอบการ

ผลการศึกษาชี้ว่า ความเข้มแข็งของห่วงโซ่อุปทานไม่ได้วัดจากมูลค่าการค้า การลงทุน หรือกำลังการผลิตเพียงอย่างเดียว แต่ต้องรวมถึงความสามารถในการรักษาความต่อเนื่องของการผลิต เข้าถึงวัตถุดิบและเทคโนโลยี มีทางเลือกในการจัดหา และปรับตัวเมื่อเกิดวิกฤต สำหรับข้อเสนอเชิงนโยบายประกอบด้วย 3 แนวทางหลัก ได้แก่

1.จัดทำฐานข้อมูลและแผนที่ห่วงโซ่อุปทานของสินค้าสำคัญ เพื่อให้เห็นแหล่งจัดหาวัตถุดิบ ผู้ผลิตหลัก การพึ่งพาต่างประเทศ และความเสี่ยงจากการกระจุกตัวของแหล่งผลิต

  1. ใช้กลไก IPEF ให้เกิดความร่วมมือที่เป็นรูปธรรม ควบคู่กับการเชื่อมโยงข้อมูลด้านการผลิต การค้า การลงทุน และแหล่งจัดหาสินค้าสำคัญ เพื่อให้ติดตามความเสี่ยงและเตรียมรับมือได้ทันท่วงที

และ 3. สนับสนุนผู้ประกอบการไทยให้ยกระดับขีดความสามารถ โดยเฉพาะผู้ผลิตชิ้นส่วนและธุรกิจที่มีข้อจำกัดด้านเทคโนโลยี ให้เพิ่มผลิตภาพ พัฒนาทักษะแรงงาน และเข้าร่วมเครือข่ายการผลิตระดับภูมิภาค พร้อมกำหนดหน่วยงานรับผิดชอบ ตัวชี้วัด และกลไกติดตามผลที่ชัดเจน

เสวนาพิเศษ

ปิดท้ายด้วยการเสวนาพิเศษหัวข้อ “จากความเสี่ยงสู่ความยืดหยุ่น: แนวทางเสริมสร้างห่วงโซ่อุปทานอุตสาหกรรมไทยภายใต้กรอบความร่วมมือ IPEF” โดยผู้ร่วมเสวนาประกอบด้วย คุณวรพักตร์ ฐิตะดิลก ผู้อำนวยการกองนโยบายและยุทธศาสตร์การค้าสินค้าอุตสาหกรรมและธุรกิจบริการ สำนักงานนโยบายและยุทธศาสตร์การค้า คุณจารุดา พันธุเสน รองประธานกลุ่มอุตสาหกรรมยานยนต์ สภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย ดำเนินการเสวนาโดย ผศ. ดร.สันติ ชัยศรีสวัสดิ์สุข สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์